WPROWADZENIE
Kontrola rozwoju fizycznego w zakresie postawy ciała ma sens w okresie dynamicznego rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży a takim okresem jest wiek szkolny /przedszkole, szkoła podstawowa, ew. szkoła średnia/.
W tym czasie kształtuje się kręgosłup i pozostałe elementy kostne. Trwa to do 18-19 roku życia tj. do zakończenia procesu kostnienia kości. To co ukształtowało się do tego czasu pozostaje nam na resztę życia.
Aby kręgosłup ukształtował się prawidłowo w tym wieku musi go cały czas podtrzymywać tzw. gorset mięśniowy. Niestety postęp cywilizacji niosący „ułatwienia” w funkcjonowaniu człowieka powoduje coraz większy niedobór aktywności ruchowej niezbędnej do utrzymywania siły mięśniowej tego gorsetu. Dotyczy to niestety dzieci w trudnym wieku rozwojowym – wieku szkolnym.
Wszelkie działania zapobiegawcze w tej dziedzinie nie będą skuteczne, jeśli nie będziemy mieć aktualnej informacji i kontroli stanu rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży na bieżąco.
Najtrudniejszymi okresami w tym rozwoju są:
– przejście z przedszkola do szkoły /zmiana trybu życia i pracy na bardziej „siedzący” – styl nauki szkolnej/
– okres dojrzewania płciowego – przełom 11-13 lat /zachwianie proporcji ciała plus tzw. „lenistwo ruchowe”/
W tych przedziałach wiekowych należałoby zintensyfikować kontrolę rozwoju fizycznego.
„Jednym z nadrzędnych elementów profilaktyki jest profesjonalna informacja o stanie rozwoju fizycznego”
OMÓWIENIE KARTY BADANIA – „niezbędnik”
Karta badania zawiera 2 części: opisową /od góry-zamkniętą w prostokącie/ i graficzną – 3 rysunki/u dołu karty/.
W części opisowej oprócz danych badanego mamy podgrupy: UWAGI oraz OPIS SYLWETKI.
OPIS SYLWETKI zawiera podstawowe dane dotyczące aktualnego usytuowania kręgosłupa badanego w 3 płaszczyznach: czołowej – widok sylwetki z przodu lub z tyłu, strzałkowej – widok z boku i poprzecznej- widok z góry.
Najważniejsze są zapisy dotyczące przebiegu kręgosłupa w płaszczyźnie czołowej /z zapisem koreluje rysunek u dołu po prawej stronie/ i mogą być następujące:
*„Kręgosłup w płaszczyźnie czołowej w normie” – na rysunku linia ciągła – z góry do dołu /zaznaczone wyrostki kolczyste kręgosłupa/ pokrywa się lub jest bardzo zbliżona do linii przerywanej /pionu/.
* „Śladowa skolioza lewo- lub prawostronna” – na rysunku linia kręgosłupa odbiega w niewielkim stopniu od linii przerywanej /pionu/ w lewą lub prawą stronę.
* „ Skolioza lewo- lub prawostronna” – na rysunku linia kręgosłupa odbiega od linii pionu w dużym stopniu /granicę wyznacza program komputerowy określający I,II,III stopień skrzywienia kręgosłupa/.
* „Asymetria postawy ciała” – na rysunku uwzględniona jest dodatkowa linia przerywana pokazująca właściwy pion /plus zaznaczenie u dołu rysunku – spinacz/ tj. odchylenia podstawy kręgosłupa od pionu.
Przy zapisie „Kręgosłup w płaszczyźnie czołowej w normie”, jeśli nie ma zapisów w UWAGACH uwzględniających ważne z punktu widzenia korekcji wady postawy, po prawej stronie widoczna jest pieczątka BADANY W NORMIE.
Przy pozostałych określeniach dotyczących przebiegu kręgosłupa w płaszczyźnie czołowej po prawej stronie uwzględniona jest pieczątka WSKAZANA KOREKCJA SYLWETKI.
W tych przypadkach w zalecanej profilaktyce – korekcji poprzez ćwiczenia w warunkach domowych do karty dołączane są zestawy ćwiczeń, które mają na celu głównie wzmocnienie tzw. gorsetu mięśniowego podtrzymującego kręgosłup.
W OPISIE SYLWETKI określony jest także tzw. „typ sylwetki”, który uwzględnia przebieg kręgosłupa w płaszczyźnie strzałkowej /patrząc na sylwetkę z boku/, a któremu odpowiada rysunek środkowy w części graficznej u dołu karty. Typ sylwetki obrazuje linia ciągła.
Wyróżniamy 3 typy sylwetki:
typ równoważny – optymalny /jeśli krzywizna kręgosłupa w odcinku górnym-piersiowym –w tył równoważy się z krzywizną w odcinku dolnym-lędźwiowym – w przód/;
typ kifotyczny /jeśli krzywizna kręgosłupa w odcinku górnym-piersiowym jest większa od krzywizny w odcinku dolnym-lędźwiowym/ – w uproszczeniu dziecko ”garbi się” – charakterystyczne dla dzieci w wieku dojrzewania 12-15 lat;
typ lordotyczny /jeśli krzywizna kręgosłupa w odcinku dolnym-lędźwiowym jest większa od krzywizny w odcinku górnym-piersiowym/ – charakterystyczne dla dzieci w wczesnym wieku przedszkolnym „tzw. wystające brzuszki”.
W UWAGACH uwzględnione są wszystkie tzw. wady postawy obserwowalne u badanego począwszy od ustawienia głowy po wady stóp.
Wszystkie te zapisy w uwagach mają na celu zwrócenie uwagi rodziców na elementy w postawie ciała odbiegające od tzw. normy rozwojowej. Są o tyle ważne, że mogą wpływać w czasie dynamicznego rozwoju fizycznego dziecka w wieku szkolnym na kształtowanie się kręgosłupa.
Kręgosłup w płaszczyźnie czołowej winien kształtować się jako linia prosta /pionowa/. Na jego przebieg wpływać będzie zarówno nieprawidłowo ustawiona głowa, jak i wady kolan czy stóp /tzw. fundament kręgosłupa – miednica, kończyny dolne/.
POSTĘPOWANIE PROFILAKTYCZNE
W naszej profilaktyce rozwoju fizycznego najważniejsze jest aby dziecko w pierwszej kolejności realizowało tzw. normę wszechstronnej aktywności ruchowej określaną przez fizjologów w granicach 2-4 godzin dziennie. Jest to dowolna aktywność ruchowa dziecka – bieganie, pływanie, jazda na rowerze, sporty zimowe, gry itp. Podstawą jest dbałość /proporcjonalnie do wieku/ o siłę tzw. gorsetu mięśniowego kręgosłupa tj. mięśni grzbietu i obręczy barkowej oraz mięśni brzucha. Te partie mięśniowe są z reguły u dzieci najsłabsze.
W przypadkach stwierdzenia skrzywienia kręgosłupa – skoliozy podstawą jest zalecana szczegółowa diagnoza dziecka i skierowanie pod fachową opiekę medyczną i rehabilitacyjną. Najważniejsze jest wczesne zdiagnozowanie odchyleń od tzw. normy rozwojowej dziecka
Ćwiczenia dodatkowe – korygujące są wskazane przy pojawieniu się uwag dotyczących wad postawy w sylwetce /UWAGI/. Skuteczność tych ćwiczeń zależeć będzie od regularności, dokładności i częstotliwości ich prowadzenia.
Efekty tej pracy wymagają kontroli i temu służy nasz „Program profilaktyki rozwoju fizycznego dzieci i młodzieży”.